Τα Λείψανα των Ιδιωτικών Κατοικιών

Κατά μήκος της Ruga Magistra είχαν αναπτυχθεί οι πολυτελείς κατοικίες των ευγενών και των αξιωματούχων. Από τα πλούσια αρχοντικά δεν σώθηκε τίποτε. Όσα είχαν επιβιώσει έως τον 19ο αιώνα καταστράφηκαν στην πυρκαγιά που ακολούθησε τη σφαγή και την λεηλασία των Τούρκων στις 25ης Αυγούστου του 1898, κατά την προγραμματισμένη παράδοση των διοικητικών υπηρεσιών στα χέρια των χριστιανών. Την εικόνα των ερειπίων διασώζουν φωτογραφίες της εποχής. Μετά το 1948 καταστράφηκαν επίσης τα αρχοντικά Barozzi και Werdmüller, καθώς και η οικία του Λατίνου επισκόπου. Πολλά από τα αρχιτεκτονικά τους μέλη επαναχρησιμοποιήθηκαν στο οθωμανικό νεκροταφείο έξω από την Πύλη Ιησού.

Διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη περισυνέλεξε η Επιτροπή Περισυλλογής και Προστασίας Μεσαιωνικών Κειμηλίων και Μνημείων Κρήτης, τα οποία το 1953 κατατέθηκαν υπό το καθεστώς δανεισμού στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης. Μια μικρή ομάδα γλυπτών μεταφέρθηκε στην Αγία Αικατερίνη των Σιναïτών, όπου στεγάζεται από το 1967 η συλλογή Εικόνων και Κειμηλίων της Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες ευρήματα τυχαία ή προερχόμενα από αρχαιολογικές ανασκαφές της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου συγκροτούν τις συλλογές της. Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό με τις άφθονες μαρτυρίες των βενετικών εγγράφων και τα κείμενα των περιηγητών από τις επισκέψεις τους στην Κρήτη, επιτρέπουν να διαμορφωθεί μια γενική εικόνα για την μορφή των ιδιωτικών κατοικιών της Candia.