Η Μορφή της Οχύρωσης

Το γενικό σχήμα του οχυρού ακολουθεί έναν αυστηρό γεωμετρικό σχεδιασμό με κάτοψη πολυγώνου, η βάση του οποίου ακολουθεί την ακτογραμμή. Τις κορυφές του καταλαμβάνουν επτά προμαχώνες, δυο θαλάσσιοι (της Άμμου ή Sabbionara στα ανατολικά και Αγίου Ανδρέα στα δυτικά) και πέντε χερσαίοι (από Α προς Δ οι Vitturi, Ιησού, Martinengo, Βηθλεέμ και Παντοκράτορα). Οι χερσαίοι προμαχώνες είναι καρδιόσχημοι. Eνώνονται με τα ευθύγραμμα τμήματα του τείχους με λαιμούς (gole), στους οποίους διαμορφώνονται εκατέρωθεν χαμηλές πλατείες για τα βαριά πυροβόλα όπλα, κύρια δύναμη πυρός του φρουρίου. Την οχύρωση περιέβαλε βαθιά ξηρή τάφρος με σχεδόν κάθετα διαμορφωμένο εξωτερικό πρανές που αντιστηριζόταν με τοιχοποιία. Η τάφρος δημιουργήθηκε με την εκσκαφή του χώματος που απαιτήθηκε για να δημιουργηθεί η οχύρωση, η οποία περιέβαλε την πόλη ως συνεχής λόφος. Ο χωμάτινος αυτός όγκος προς το εσωτερικό της πόλης διαμορφωνόταν σε ήπιο πρανές, ενώ η εξωτερική του όψη ανακρατούνταν από λίθινη έντονα κεκλιμένη αντιστήριξη (scarpa). Πάνω από αυτήν διαμορφωνόταν ένα κατακόρυφο στηθαίο (parapetto), που διαχωριζόταν με ημικυκλικής διατομής γείσο (cordone).

Η διαμόρφωση του οχυρωματικού περιβόλου ήταν αποτέλεσμα επίπονου αλλά ευφυούς σχεδιασμού. Η στενή ξηρή τάφρος εμπόδιζε την πλήρη ανάπτυξη των εχθρικών στρατευμάτων, τα οποία σε κάθε περίπτωση βρίσκονταν εντός της εμβέλειας των πυροβόλων που βρίσκονταν στους λαιμούς των προμαχώνων. Στα σημεία που κρίθηκε απαραίτητο οι προμαχώνες ενισχύθηκαν περαιτέρω με την κατασκευή επιπρομαχώνων. Ένα δίκτυο εξωτερικών οχυρών στην άλλη όχθη της τάφρου στόχευε να προσφέρει επιπλέον προστασία στους προμαχώνες.

Παρά τις αλλεπάλληλες επιθέσεις και τους ανηλεείς κανονιοβολισμούς στη διάρκεια της εικοσαετούς πολιορκίας της από τους Οθωμανούς, η οχύρωση του Χάνδακα επιβίωσε ως τις μέρες μας σχεδόν αλώβητη, με μικρές μόνο επεμβάσεις κατά την οθωμανική περίοδο. Εξακολουθεί να ορθώνεται περήφανα, σε πείσμα της ανθρώπινης επιβουλής και κακομεταχείρισης, αιώνιο σύμβολο της ανθρώπινης ευφυΐας, αντοχής, αντίστασης και θέλησης για ελευθερία.