Παναγία Ακρωτηριανή

Η ορθόδοξη μονή της Παναγίας Ακρωτηριανής, μετόχι της μονής Τοπλού Σητείας, γνωστό ως Monastero Greco Madona Acrotiriani, βρισκόταν κοντά στην πύλη Δερματά στην περιοχή της Αγίας Τριάδας. Πρόκειται για μεγάλων διαστάσεων μοναστηριακό συγκρότημα, με εμβαδόν 4.000 τ.μ., που οικοδομήθηκε ανάμεσα στο 1626-1645, και φιλοξενούσε τις κόρες των ευγενών κρητικών και αστών που ήθελαν να γίνουν μοναχές. Σύμφωνα με τα σχέδια του Francesco Basilicata το μοναστήρι είχε την μορφή περίστυλης αυλής. Τα κελιά αναπτύσσονταν στις τέσσερις πλευρές της και το καθολικό βρισκόταν στην βορειοανατολική γωνία του συγκροτήματος. Περιβαλλόταν από υψηλό τείχος μέρος του οποίου διατηρείται μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τα έγγραφα της εποχής διέθετε μνημειώδες αναγεννησιακό θύρωμα με κίονες, τοξωτό παράθυρο και αέτωμα το οποίο κατασκεύασε ο Θωμάς Μπενέτος με τον αδελφό του το 1643. Μέχρι την άλωση της Candia το μοναστήρι φιλοξενούσε το λείψανο του Οσίου Ιωσήφ του Ηγιασμένου του Σαμάκου, το οποίο μεταφέρθηκε στην Ζάκυνθο λίγο πριν την άλωση της πόλης.

Την οθωμανική περίοδο, η μονή κατεδαφίστηκε και στην θέση της κτίστηκε από τον Τουρνατζί Μπασί Αχμέτ Αγά ο στρατώνας των Γερλίδων γενιτσάρων καθώς και ένα μικρό τέμενος και ένα λουτρό. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε σαν οθωμανικό ορφανοτροφείο. Την περίοδο της Αυτονομίας στέγασε την Εφορεία Καπνού (Καπνεκοπτήριο). Το κτήριο αναστηλώθηκε από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και σήμερα στεγάζει εργαστήρια της.

Από το κτήριο της βενετικής περιόδου διατηρούνται λείψανα του περιβόλου ενσωματωμένα στον περίβολο του οθωμανικού στρατώνα.