Η Προσπάθεια Θεσμικής Προστασίας των Μνημείων

Οι προσπάθειες θεσμικής προστασίας των βενετικών μνημείων ξεκίνησαν το 1931, με τον χαρακτηρισμό των λειψάνων της παλαιάς και ολόκληρης της εξωτερικής οχύρωσης, μαζί με την τάφρο, καθώς και της Ενετικής Λέσχης (Loggia), ως ιστορικών διατηρητέων μνημείων.
Μετά τον πόλεμο, το 1947, χαρακτηρίστηκαν επιπλέον ως μνημεία τα νεώρια, τριάντα ναοί, τέσσερις οικίες, δύο υπόγειες δεξαμενές και επτά κρήνες.

Από τη δεκαετία του 1960, η Δ’ Αρχαιολογική Περιφέρεια, που περιλάμβανε και την Κρήτη, στελεχώθηκε με ειδικευμένους αρχαιολόγους, γεγονός που αποτέλεσε ένα πρώτο βήμα για τη συστηματική προστασία των μεσαιωνικών μνημείων.
Το 1965 ο Δήμος Ηρακλείου, του οποίου τα όρια συνέπιπταν με την εξωτερική ζώνη οχύρωσης, χαρακτηρίστηκε ως αρχαιολογικός χώρος.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας (1967-1974), σημαντικά μνημεία κατεδαφίστηκαν αυθαίρετα, προκειμένου να εξυπηρετηθούν ιδιωτικά συμφέροντα.

Η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, αρμόδια για τα μεσαιωνικά και βενετικά μνημεία της Κρήτης, ιδρύθηκε μόλις το 1977. Παρά τις προσπάθειές της για την προστασία του ιστορικού κέντρου, η πίεση που δημιουργούσε η άναρχη οικοδομική ανάπτυξη της πόλης ήταν τεράστια, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του μνημειακού αποθέματος να χαθεί.

Από το 2006 γενικεύτηκε ο ανασκαφικός προέλεγχος στα οικόπεδα που επρόκειτο να οικοδομηθούν και, τελικά, το 2012 καθορίστηκαν με σαφήνεια τα όρια προστασίας του αρχαιολογικού χώρου της πόλης, ο οποίος περιλαμβάνει το τμήμα που περικλείεται από την εξωτερική οχύρωση και την τάφρο.