Η Κρητική Πολιτεία και η Ένωση

Η Κρητική Πολιτεία

Μετά τα γεγονότα της 25ης Αυγούστου του 1898 και την οριστική αποχώρηση των οθωμανικών δυνάμεων από το νησί τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ανοίγει ο δρόμος προς την Αυτονομία και, στη συνέχεια, προς την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Στις 9 Δεκεμβρίου 1898 φτάνει στα Χανιά, ως Ύπατος Αρμοστής των Μεγάλων Δυνάμεων, ο πρίγκιπας Γεώργιος, δευτερότοκος γιος του βασιλιά των Ελλήνων Γεωργίου Α΄, και γίνεται δεκτός με απερίγραπτο ενθουσιασμό. Η Κρήτη καθίσταται Ηγεμονία, υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου και την υψηλή προστασία των τεσσάρων Μεγάλων Δυνάμεων. Αμέσως μετά συγκροτείται η πρώτη κυβέρνηση και ψηφίζεται το Σύνταγμα της Κρητικής Πολιτείας, στο άρθρο 1 του οποίου ορίζεται ότι η Κρήτη, μαζί με τις παρακείμενες νησίδες της, αποτελεί εντελώς Αυτόνομη Πολιτεία.

Η αντιπαράθεση μεταξύ του πρίγκιπα Γεωργίου και του Ελευθέριου Βενιζέλου, συμβούλου (υπουργού) της Δικαιοσύνης, σχετικά με τον χειρισμό του ζητήματος της ένωσης με την Ελλάδα, οδήγησε σε ανοιχτή μεταξύ τους σύγκρουση. Στις 10 Μαρτίου 1905 ξέσπασε το κίνημα του Θερίσου, με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Το κίνημα δεν πέτυχε όλους τους στόχους του, έδωσε όμως ισχυρή ώθηση στην επίλυση του Κρητικού Ζητήματος. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1906 ο Πρίγκιπας Γεώργιος υπέβαλε την παραίτησή του και αναχώρησε από την Κρήτη.

Ως νέος αρμοστής της Κρήτης εκλέγεται ο μετριοπαθής πολιτικός Αλέξανδρος Ζαΐμης, ο οποίος καταφθάνει στο νησί τον ίδιο μήνα. Η σταδιακή αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων, μεταξύ 1906 και 1909, συνέβαλε στην προοδευτική αποδέσμευση του αυτόνομου καθεστώτος από τα δεσμά του διεθνούς ελέγχου, στην ολοκλήρωση της αυτονομίας και στην αναγνώριση της κρητικής ανεξαρτησίας.

Η Ένωση

Αυτό που δεν επέτρεψε η διπλωματία επί σειρά ετών, το επέτρεψε ο πόλεμος. Με την έκρηξη των Βαλκανικών Πολέμων, τον Οκτώβριο του 1912, οι πύλες του Εθνικού Κοινοβουλίου άνοιξαν για τους Κρήτες βουλευτές, οι οποίοι έγιναν δεκτοί με εκδηλώσεις πρωτοφανούς ενθουσιασμού.

Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σημαίες των Μεγάλων Δυνάμεων και της Τουρκίας. Η ευτυχής έκβαση των Βαλκανικών Πολέμων επέφερε και την πολυπόθητη λύση του Κρητικού Ζητήματος. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου (30 Μαΐου 1913) ο σουλτάνος παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη, τα οποία παραχωρούσε στις Μεγάλες Δυνάμεις. Με ιδιαίτερη συνθήκη, που υπογράφηκε μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας την 1η Νοεμβρίου 1913, ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμα επικυριαρχίας στην Κρήτη.

Την 1η Δεκεμβρίου 1913 πραγματοποιήθηκε η επίσημη ανακήρυξη της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, με την άφιξη του βασιλιά Κωνσταντίνου και του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου στα Χανιά και η ελληνική σημαία υψώθηκε στο φρούριο Φιρκά.